لغت عرب وقوف تمام دارند . به هرگاه كه آن تازى به پارسى ترجمه كرده شود منفعت آن شامل‌تر باشد و هريك را از اصحاب حوايج انتفاع به دو ممكن شود . و چون نقاب تردد از چهرهء ضمير به يك سو شد ، بىتوقف روى به اتمام اين مهم آورد [ م ] « 69 » » . ترجمهء مستقيم متن صيدنه پس از مدح شمس الدين در چند بيت شعر فارسى كه خود كاسانى آن را سروده ، آمده است ( 5 ب ) . اگر همه كار كاسانى را بتوان ترجمهء صيدنه ناميد ، در مورد نقل مقدمهء بيرونى اين‌گونه نمىتوان گفت . كاسانى مقدمهء بيرونى را به اختصار نقل مىكند و غالبا بخش كاملى را حذف مىكند . او حتى فصل‌بندى را نيز مراعات نمىكند . به همين جهت انتظار نمىرود كار كاسانى در روشن ساختن جاهاى ناروشن مقدمهء بيرونى سودمند افتد . تنها در يك مورد است كه به ما مىگويد به‌جاى « الكتابين » بايد « الكنانيش » خوانده شود . « 70 » اما متن اصلى صيدنه . كاسانى در اصل مىكوشد تا آن را به تمامى حفظ كند هرچند كه با حذف جمله‌هاى جداگانه ( و گاهى تمام يك عنوان ) نيز روبه‌رو مىشويم . به همين جهت براى فهم برخى از جاهاى تحريف‌شدهء متن الف ، به ترجمهء فارسى متكى بوده‌ايم و آن را از لحاظى هم‌چون نسخهء مكمل صيدنه كه دست‌نويسى قديمىتر از نسخهء الف است ، نگريسته‌ايم . « 71 » ( كاسانى ترجمهء خود را به شمس الدين [ 1211 - 1236 ] تقديم كرده و دست‌نويس الف در سال 1280 نوشته شده است . ) واژه‌هاى خارجى در دست‌نويس فارسى معمولا بيشتر از نسخهء اصلى عربى تحريف شده‌اند اما با وجود اين در برخى از موارد ، همانا متن فارسى امكان مىدهد تا خواندن درست واژه‌هاى تحريف شدهء جداگانه را با اصطلاحات ناآشنا بازسازى كنيم . « 72 » اما اهمّيّت اساسى نسخهء فارسى براى ما در اين است كه امكان مىدهد تا پنج افتادگى بزرگ در نسخهء الف را تماما تكميل كنيم . اگر ترجمهء فارسى وجود نداشت ، در آن صورت با وجود فقط يك دست‌نويس ناقص از نسخهء اصلى عربى صيدنه دربارهء ( 69 ) . نسخهء فارسى ، 5 الف . ( 70 ) . نك . همين‌جا ، يادداشت 168 براى مقدمهء بيرونى . ( 71 ) . مشروح‌تر آن را نك . همين‌جا در ص 132 - 136 . ( 72 ) . مثلا شمارهء 17 ، يادداشت 12 ؛ 37 ، يادداشت 9 ؛ 52 ، يادداشت 2 ؛ 58 ، يادداشت 7 ؛ 164 ، يادداشت 4 ؛ 346 ، يادداشت 7 ؛ 632 ، يادداشت 17 و جز اينها .